Pawilon Zodiak

ID

Type

Badania,Instytucje

Date

Zodiak: Pawilon między pamięcią a ambicją

Warszawa to miasto, które w ostatnich latach nabrało znacznego rozpędu i wreszcie określa, jakim miastem chce być: ambitnym, nowoczesnym i dorównującym innym europejskim metropoliom. Zniszczone, odbudowane, zmodernizowane, a następnie nieco niezręcznie zglobalizowane, miasto to nadal nosi ślady tych sprzeczności na każdym rogu ulicy i w każdym miejskim krajobrazie. Jedną z nielicznych konstrukcji, którym udaje się w przemyślany sposób utrzymać tę napiętą równowagę, jest Pawilon Architektury Zodiak Warszawa — budynek, który znacznie przewyższa swoje możliwości, zarówno pod względem architektonicznym, jak i instytucjonalnym.

Plac przed Pawilonem, fot. autor, 2026

Pierwotny budynek Zodiak został zaprojektowany przez Jana Bogusławskiego i Bohdana Gniewiewskiego i oddany do użytku w 1968 roku jako część kompleksu urbanistycznego „Ściana Wschodnia” — śmiałego modernistycznego korytarza zaprojektowanego przez Zbigniewa Karpińskiego wzdłuż centralnej arterii Warszawy.

fot. Edward Hartwig, materiały Pawilonu Zodiak

Budynek ten powstał w okresie, gdy Warszawa, wciąż odbudowująca się po wojennym zniszczeniu, na krótko przyjęła pełen pewności siebie, patrzący w przyszłość modernizm.

W kompleksie Zodiak znajdowała się restauracja szybkiej obsługi, kwiaciarnia, letni taras kawiarni z pergolą z żelbetonu oraz kultowy neon rozświetlający Śródmieście. Krótko mówiąc, był to element życia publicznego wpisany w tkankę miejską.

Lata 90. nie były dla niego łaskawe. Podczas renowacji głównego budynku rozebrano słynną pergolę, usunięto charakterystyczny neon i mozaikę szklaną autorstwa Marii Leszczyńskiej, a także zewnętrzne schody i fontannę przed budynkiem. To, co pozostało, popadło w długą, niegodną uśpienie — los ten podzieliła znaczna część warszawskiego dziedzictwa modernistycznego w latach pośpiesznej transformacji postkomunistycznej.

Projekt neonu, materiały Pawilonu Zodiak

Celem renowacji było zachowanie oryginalnego charakteru budynku: lekkiego pawilonu z białego betonu, charakteryzującego się ażurową pergolą, smukłymi kolumnami, przezroczystą fasadą i artystyczną mozaiką. Częścią tego nowatorskiego rozwiązania było umieszczenie kanałów wentylacyjnych, klimakonwektorów i innych instalacji nie w suficie podwieszanym, jak to zwykle bywa, ale pod podwyższoną posadzką z lastryko — co pozwoliło zachować charakterystyczną przestronność pawilonu. Na dachu ponownie pojawił się neon, odtworzony przez pracownię Jacka Hanaka. Ponownie zamontowano mozaikę, zrekonstruowaną przez Magdalenę Łapińską-Rozenbaum przy użyciu szkła pochodzącego z oryginalnego dzieła Leszczyńskiej.

Od 2018 roku Zodiak funkcjonuje jako instytucja publiczna, której kuratorem jest Biuro Architektury i Planowania Przestrzennego Miasta Stołecznego Warszawy we współpracy z Warszawskim Oddziałem Stowarzyszenia Architektów Polskich. Jej program — wystawy, wydarzenia, inicjatywy edukacyjne oraz czytelnia Zodiateka z około 600 publikacjami na temat architektury, urbanistyki i historii Warszawy — sprawia, że jest to rzadkość: przestrzeń obywatelska prawdziwie poświęcona krytycznej refleksji nad samym miastem.

Ambicja ta spotkała się z międzynarodowym uznaniem: projekt „Zodiak” został nominowany do nagrody EUMies Award 2022 oraz otrzymał Nagrodę Architektoniczną Prezydenta Warszawy. Dla miasta, które wciąż zmaga się z pogodzeniem swojej wielowarstwowej przeszłości z aspiracjami metropolitalnymi, ten niewielki pawilon przy Pasażu Wiecha oferuje coś rzadkiego — miejsce, gdzie można się zatrzymać, rozejrzeć i zastanowić się nad tym, skąd Warszawa przyszła i dokąd może jeszcze zmierzać.

EXPLORE MORE

LIBRARY